Mija 10 lat naszej szkole, która nade wszystko jest kuźnią młodych nauczycieli języków obcych: angielskiego, francuskiego i niemieckiego. Ta jedna dekada to nie tylko kształcenie młodej kadry – to również samokształcenie i zdobywanie doświadczenia przez kadrę szkoleniową – nauczycieli ‘wykładowców’ NKJO. Kadra ta, tak onegdaj młoda (i ciut starsza -ale to zaledwie parę osób) teraz okrzepła, ‘zestarzała’ się nieco, ale i nabrała szlifów trenerskich i wspólnie z nauczycielami szkół legnickich przygotowuje nauczyciela na miarę XXI wieku.
Jaki/a będzie nauczyciel/ka XXI wieku? Jak chcielibyśmy ją/go widzieć i kształcić w NKJO?
Na pewno moje koleżanki i koledzy metodycy zgodzą się, że kluczowymi słowami w tej wizji są eklektyzm, kreatywność, refleksja.
Absolwent NKJO, nowoczesny nauczyciel języka obcego będzie eklektyczny. W szkole, w pracy z uczniami, w klasie będąc wyposażonym w znajomość różnorakich metod i technik nauczania języka obcego, będzie dostosowywał te najlepsze do najlepszych warunków, materiałów i uczniów. Będzie tymi technikami tak „żonglować”, aby zapewnić skuteczność nauczania, ale i wprowadzić różnorodność i przegonić nudę i rutynę-odwiecznych wrogów na lekcjach.
Eklektyzm nie oznacza odżegnywania się od przeszłości, ale ocalenie i wykorzystanie tego, co dobre i skuteczne dzisiaj. Metoda audiolingwalna, na przykład, tak popularna w latach 50-tych, ba, nadużywana jeszcze, kiedy ja byłam studentką w latach 70-tych, nie będzie odłożona do lamusa całkowicie, bo ćwiczenia językowe typu ‘drills’ doskonale zdają egzamin, jeśli użyte będą na krótko i w odpowiedniej fazie lekcji, np.: wdrożenia nowego materiału.
Metoda „komunikacyjna” natomiast, królująca w latach 80-tych, do dzisiaj ma swoją dobrą pozycję w uczeniu, bo kładzie nacisk na umiejętność biegłego mówienia, porozumiewania się, czyli komunikację językową. Dzisiaj tylko dołożymy większych starań, aby nasze mówienie było bardziej poprawne i precyzyjne.
Nauczyciel języka obcego to człowiek twórczy, poszukujący, wskazujący drogi, „zarażony wirusem poznawania i odkrywania nowego”. I choć brzmi to jak slogan, to przecież o to chodzi w codziennej pracy w szkole. Chciałoby się odkłamać potocznie obiegowe opinie, że praca w szkole jest odtwórcza, powielająca te same schematy, że tu się nic już nie odkryje nowego. Praca z uczniem to praca z żywym materiałem, wrażliwym, chłonnym, ciekawym. Jeśli wkroczy dyskretnie w tę wrażliwość kreatywność nauczyciela i samego ucznia, mogą powstać wspaniałe, niezapomniane „dzieła-produkty” i przeżycia.
Takim przykładem są prace projektowe „projects”, które uczniowie pod okiem nauczyciela mogą wykonywać w klasie i poza nią, a które w rezultacie uczą, bawią, integrują klasę, dają uczniom swobodę i autonomię działania, czyniąc ich tym samym odpowiedzialnymi za swoje zadania. Projekty takie studenci NKJO doświadczają „na własnej skórze”, aby w pracy w szkole powtórzyć to doświadczenie. Dotychczas studenci badali w jakim stopniu Legnica jest „zalana” językiem angielskim (w sklepach, barach, bankach, biurach podróży); przeprowadzali wywiady i ankiety wśród mieszkańców Legnicy na temat stereotypów, dotyczących krajów anglosaskich; przyjmowali uczniów szkół średnich w murach zamku, dzieląc się swoją wiedzą na temat kultury krajów, których języki zgłębiają w kolegium.
Nauczyciel języka obcego – absolwent NKJO to nauczyciel refleksyjny, który będzie wyposażony w „ instrumenty” refleksji, tak niezbędnej, a niestety często ignorowanej lub minimalizowanej z różnych przyczyn.
Instrumenty te to choćby prowadzenie „dziennika” (w znaczeniu notatnika) do autorefleksji, analizy błędów i sukcesów, niepowodzeń zarówno ucznia jak i nauczyciela; badania metodyczne tzw. „action research”, wideofilmowanie własnych lekcji w celu spojrzenia na nie z drugiej strony; to też samodoskonalenie się, rewizja i odświeżanie, udoskonalanie i zmienianie na lepsze własnych teorii i koncepcji uczenia i uczenia się – krytyczne spojrzenie na siebie i ucznia, by uczyć jeszcze lepiej, skuteczniej i przyjemniej.
Takie badania na mała skalę podejmują studenci ostatniego roku trzeciego i mam nadzieję, że zarażają się tymi zapędami refleksyjności na długo.
Tak, mówiąc bardzo krótko, kształcimy młodych kadetów w NKJO od kiedy szkoła istnieje.
Można by powiedzieć, że wyprzedzamy czas i że ten wspomniany w tytule absolwent NKJO już uczy w szkole od kilku dobrych lat (jednocześnie uzupełniając studia magisterskie na różnych uniwersytetach) w ten właśnie sposób, eklektycznie, kreatywnie i refleksyjnie. Zdajemy sobie sprawę, że walczy on/a też z twardymi, nie zawsze oczekiwanymi realiami szkoły polskiej, która, wierzymy, zdąża i dorasta do XXI wieku.
Na koniec chciałoby się wyrazić nadzieję, że eklektyzm, kreatywność i refleksja nie zamykają listy atrybutów nauczyciela języka obcego na miarę XXI wieku, a tylko są początkiem jej końca. Głęboko w to wierzę, jako jedna ze sprawczyń tej listy.
Anna Twardowska, nauczyciel metodyk NKJO, Legnica